Een goed opgesteld lichtplan is een uitstekende voorbereiding op het creëeren van de sfeer die bij elke activiteit in elke ruimte past. Vaak wordt de toegevoegde waarde van goede verlichting onderschat. Een lichtplan maak je van te voren zodat je ook de benodigde elektra kan aanleggen. Bij het inrichten van een ruimte, denk bijvoorbeeld aan een woning of kantoor, wordt het maken van een lichtplan dus een noodzaak. Vooral bij een verbouwing of nieuwbouw is een lichtplan van zeer grote waarde.
Wat is een lichtplan?
Een lichtplan is niet meer dan een dooracht ontwerp waarin wordt vastgelegd hoe een ruimte verlicht wordt. Het gaat verder dan simpelweg 'even wat binnenverlichting ophangen'. Een lichtplan is een strategische aanpak waarbij rekening wordt gehouden met de functie van de ruimte, de sfeer die je wilt creëeren en de praktische behoefte van licht. Een lichtplan combineert verschillende lichtlagen: algemene basisverlichting, sfeerverlichting en functionele verlichting. Als toevoeging kun je ook accentverlichting inzetten voor bijvoorbeeld het uitlichten van een kunstwerk of nis. Daarnaast speelt ook de kleurtemperatuur (Kelvin) een rol. Warm licht (2700K) geeft de ruimte een gezellige sfeer, en koel wit licht (hoger dan 4000K) geeft meer energie en stimuleert de focus. Ook de dimbare mogelijkheden en de plaatsing van de lichtpunten worden in een lichtplan zorgvuldig afgewogen.
En het resultaat? Een ruimte waarin verlichting niet alleen functioneel is, maar ook bijdraagt aan de beleving en het wooncomfort.
Hoe maak ik een lichtplan?
Stap 1: Creëer je visie op papier
Wat heb je nodig voor het maken van een lichtplan? Een blanco blad, een pen of potlood, de juiste afmetingen van de ruimte en een idee wat je waar wilt gaan plaatsen. Maak van de ruimte een tekening op schaal (tip: je kunt ook de plattegrond van Funda gebruiken). Teken de kamer in met ramen en deuren. Teken vervolgens de grote meubelen in je huis, zoals een bank, eettafel, keuken, etc. Dit heb je nodig om een idee te krijgen waar je wat voor soort licht wilt gaan plaatsen. Hanglampen boven de eettafel, trimless inbouwspots in de keuken of een wandlamp bij je bureau.
Stap 2: Het activiteitenplan
Ga na in welke ruimte wat gebeurt. Een krant lezen op de bank, dineren aan de eettafel, koken in de keuken, etc. Wat overdag gebruikt kan worden als thuiswerkplek, kan in de avond dienen als eettafel. Hier houd je dan rekening mee met de plaatsing van zowel functionele- als sfeerverlichting. De sfeer is bepalend voor het moment van de dag. Door bijvoorbeeld dimbare verlichting in te zetten, kun je één plek meerdere soorten verlichting geven.
Duid deze plekken goed aan door gebruik van cirkels die duidelijk maken wat waar gaat plaatsvinden.
Stap 3: Het opstellen van een licht legenda
De volgende stap is het intekenen welke soorten verlichting je nodig hebt. Daar maak je een lichtlegenda voor. Maak een lijst voor jezelf en gebruik een ander symbool of kleur voor de verschillende soorten verlichting.
Start met de basisverlichting. Denk aan plafondlampen, inbouwspots of vloerlampen. Deze verlichting vormen de basis van het lichtplan en je zult zien dat de cirkels elkaar overlappen. Dit zorgt voor een diffuus en indirect licht door de gehele ruimte.
Daarna komt de werkverlichting. Dit is gericht licht, gericht op de activiteit. Denk hierbij aan hanglampen boven de eettafel of een leeslamp naast de bank of bureau.
Tip: het is slim om hier te kiezen voor dimbare verlichting zodat deze verlichting op meerdere momenten van de dag ingezet kan worden. Bij het lezen van de krant aan de tafel is immers meer licht gewenst dan bij een romantisch diner.
Vervolgens kijken we naar de accentverlichting en sfeerverlichting. Deze soorten verlichting mogen zeker niet ontbreken op je lichtplan. Accentverlichting en sfeerverlichting worden gebruikt om een bepaalde plek of object zoals een schilderij uit te lichten.
Zorg voor een goede harmonie tussen bovenstaande soorten verlichting. Zo kan de basisverlichting ook dienst doen als accentverlichting. Denk bijvoorbeeld aan een dimbare spot boven een plant of ornament, wat dus voor een speels effect zorgt.
Stap 4: De elektra intekenen
De laatste stap, maar zeker niet minder belangrijk! Het intekenen van lichtschakelaars, dimmers en stopcontacten (voor losse sfeerverlichting op stekker). Maak ook hier gebruik van symbolen om het jezelf zo duidelijk mogelijk te maken. Deze stap is met name van belang bij een verbouwing of nieuwbouw woning, waar de gehele elektra aangelegd moet worden.
Voorbeeld lichtplan
Onderstaande afbeelding is een voorbeeld lichtplan van de begane grond van een woning. Je ziet de verschillende functies in de ruimte(s). De legenda geeft een duidelijk overzicht waar wat moet komen en hoe je welke ruimte verlicht.
Tip: Maak het jezelf makkelijker door elke kamer apart in te tekenen (indien dat ook zo is) en in te richten met licht. Ga ruimte voor ruimte af. Het geeft je meer rust en helderheid in wat je wilt en waar je het wilt. Ee goede basis om te beginnen is de woonkamer. Deze ruimte is vaak het hart van de woning en van daaruit kun je verder bouwen.
De ideale verlichting per ruimte
De ideale verlichting per ruimte hangt af van de activiteit en wordt gemeten in lumen (helderheid) per m². De richtlijn is: 500-700 lumen per m² voor werkruimtes (keuken, kantooren badkamer) en 300-400 m² voor sfeer (woon- en slaapkamers).
Richtlijnen lumen per ruimte
Extra tips voor het maken van een goed lichtplan
- Wil je een ruimte groter laten lijken? Kies dan voor indirecte verlichting. Deze verlichting weerkaatst het licht via de muren en plafonds waardoor het ruimtelijke effect vergroot wordt.
- Zorg voor verlichting op verschillende hoogtes. Kies voor een mix van plafondlampen, muurlampen en tafel / vloerlampen. Dit geeft het interieur sfeer en karakter.
- Maak gebruik van contrasten. Vooral bij de creatie van sfeer verlichting is het niet noodzakelijk om elke ruimte gelijk te belichten, er mag best sprake zijn van schaduw werking.
- Dimmers kunnen een grote meerwaarde hebben bij het maken van een lichtplan. Dimbare lampen, zoals Philips Hue, kunnen namelijk zowel dienst doen als basis verlichting, sfeer verlichting en accent verlichting. Vooral bij het gebruik van inbouw spots is een dimmer aan te raden.